Բացահայտիր Տավուշը. Այգեձորի Սուրբ Հռիփսիմե. Վաղմիջնադարյան հոգևոր ժառանգության խոնարհված վկան
Տավուշի մարզի Այգեձոր գյուղի հյուսիսարևելյան մասում՝ Ախանջա գետի աջափնյա բարձրադիր ու գեղատեսիլ հարթության վրա, վեր է խոյանում վաղմիջնադարյան հայկական ճարտարապետության եզակի նմուշներից մեկը՝ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին։
Հուշարձանը թվագրվում է 5-6-րդ դարերով, ինչը դասում է այն Հայաստանի վաղ քրիստոնեական շրջանի հնագույն կառույցների շարքին։
Գիտական տեսանկյունից եկեղեցին ներկայացնում է միանավ բազիլիկ կամ պարզ գմբեթավոր դահլիճի նախատիպ հանդիսացող կառուցվածքային լուծումներ, որոնք բնորոշ են տվյալ ժամանակաշրջանի հայկական շինարվեստին։
Կառույցի պատերը իրականացված են տեղական մուգ սրբատաշ և կոպտատաշ քարերի համադրությամբ, որոնք շաղախված են կրաշաղախի ամուր շերտով՝ ապահովելով դարավոր կայունություն։
Եկեղեցու ճարտարապետական հորինվածքն աչքի է ընկնում իր զուսպ հարդարանքով և մոնումենտալ ձևերով, ինչը հատուկ է Գուգարաց և Ուտիք նահանգների սահմանային գոտու պաշտամունքային շինություններին։
Ներկայումս հուշարձանը գտնվում է կիսավեր վիճակում. պահպանվել են հիմնականում արևելյան խորանի հատվածը և երկայնական պատերի որոշակի հատվածներ, որոնք հնարավորություն են տալիս վերականգնելու շինության նախնական ծավալները։
Եկեղեցու շուրջ տարածվում է հին գերեզմանոցը, որտեղ պահպանված տապանաքարերն ու խաչքարային բեկորները լրացուցիչ արժեք են հաղորդում համալիրին՝ վկայելով տարածքի տևական բնակեցվածության և հոգևոր կենտրոն լինելու մասին։
Որպես պատմամշակութային առանձնահատուկ արժեք ներկայացնող օբյեկտ՝ այն ընդգրկված է պետության կողմից պահպանվող հուշարձանների ցանկում և հանդիսանում է կարևոր օղակ Տավուշի տարածաշրջանի միջնադարյան պատմության ուսումնասիրության համար։
Աշխարհագրական կոորդինատներ՝ 40.814238, 45.498875