Բացահայտիր Տավուշը. Արճիսի Սուրբ Հակոբ պատմական եկեղեցին
Հայաստանի Տավուշի մարզի Արճիս գյուղի պատմական ժառանգության մեջ իր առանձնահատուկ տեղն ունի Սուրբ Հակոբ եկեղեցին (երբեմն անվանվում է նաև Սուրբ Աստվածածին)։
Այս հոգևոր կառույցը թվագրվում է 19-րդ դարին՝ մասնավորապես 1800-ական թվականներին, երբ տարածաշրջանում ակտիվորեն վերականգնվում կամ հիմնադրվում էին համայնքային ծխական եկեղեցիները։
Գտնվելով Գուգարաց թեմի հոգևոր սպասարկման ներքո՝ այն տասնամյակներ շարունակ ծառայել է որպես գյուղի հիմնական աղոթատեղի և հասարակական հավաքատեղի։
Ճարտարապետական տեսանկյունից եկեղեցին ներկայացնում է ուշ միջնադարյան և նոր շրջանի հայկական գյուղական եկեղեցիներին բնորոշ միանավ դահլիճի տիպը։
Շինարարության մեջ օգտագործվել են տեղական անմշակ և կիսամշակ քարեր, որոնք շաղախված են կրաշաղախով։ Շինության կայունությունն ապահովելու համար անկյունաքարերը և կամարների հենակետերը կառուցված են ավելի մեծ ու տաշված քարերով։ Եկեղեցու ներքին տարածքը ժամանակին ունեցել է բարձր կամարակապ ծածկ, որն այսօր միայն մասամբ է տեսանելի։
Հուշարձանի տեղադրությունը պատահական չէ. այն կառուցված է գյուղի հին գերեզմանոցի տարածքում, ինչը վկայում է տվյալ վայրի սրբազան նշանակության մասին դեռևս եկեղեցու կառուցումից առաջ։
Գերեզմանատանը պահպանվել են տարբեր դարաշրջանների տապանաքարեր, որոնք լրացուցիչ արժեք են հաղորդում համալիրին։
Չնայած այն հանգամանքին, որ եկեղեցին այսօր խոնարհված է և չունի տանիքածածկ, պատերի կանգուն հատվածները և պահպանված խորանը թույլ են տալիս պատկերացում կազմել կառույցի նախնական հզորության և ծավալների մասին։
Որպես մշակութային հուշարձան՝ Սուրբ Հակոբ եկեղեցին պետական պահպանության տակ է և կարևոր նշանակություն ունի Տավուշի մարզի զբոսաշրջային և պատմական քարտեզի վրա։ Այն ոչ միայն ճարտարապետական կոթող է, այլև Արճիսի բնակչության տոկունության և հոգևոր հաստատակամության խորհրդանիշը։
Տեղանքի բարձրադիր դիրքը եկեղեցուն հաղորդում է վեհաշուք տեսք, որը բացվում է գյուղի գրեթե բոլոր կողմերից։
Կոորդինատներ՝ 41.1714° N, 44.8911° E