Բացահայտիր Տավուշը. Օկոնավանքի պատմամշակութային ժառանգությունը և ճարտարապետական առանձնահատկությունները
Տավուշի բնաշխարհի սրտում՝ Էնոքավան գյուղի վարչական տարածքում գտնվող Խաչաղբյուրի կիրճի բարձրադիր ու դժվարամատչելի հրվանդանին է բազմել Օկոնավանքը (կամ Օկոնախաչ եկեղեցին)։
Այս հոգևոր կառույցը, լինելով Հայ Առաքելական եկեղեցու անբաժան մասնիկը, հանդիսանում է տեղի բնակչության դարավոր հավատքի և տոկունության խորհրդանիշը։
Թեև եկեղեցու պատերին պահպանված արձանագրությունները հավաստում են, որ ներկայիս շինությունը կառուցվել է 1863 թվականին, տեղանքի հնագիտական պատկերը թույլ է տալիս պնդել, որ այն հիմնադրվել է շատ ավելի վաղ շրջանի սրբավայրի հիմքերի վրա։
Դրա լավագույն ապացույցն է եկեղեցու անմիջապես դիմաց կանգնեցված 12-13-րդ դարերի թևավոր խաչքարը, որն իր հղկված զարդանախշերով և կառուցվածքային լուծումներով պատկանում է զարգացած միջնադարի հայկական քանդակագործության լավագույն նմուշների թվին։
Ճարտարապետական տեսանկյունից Օկոնավանքը ներկայացնում է ուշ միջնադարում լայն տարածում գտած եռանավ բազիլիկի տիպը։ Շինության արտաքին չափսերը՝ 11 մետր երկարությունը և 7 մետր լայնությունը, ստեղծում են կոմպակտ, բայց միաժամանակ տարողունակ ներքին դահլիճ։
Կառույցի ներսում տեղադրված են սրբատաշ քարերից կերտված զանգվածեղ սյուներ, որոնք իրենց վրա են կրում տանիքի ծանրությունը բաշխող կամարաշարերը։
Եկեղեցու ներքին հարդարանքը զուսպ է, ինչը բնորոշ է Տավուշի լեռնային վանքերին։
Արևելյան մասում գտնվում է կիսաշրջանաձև խորանը, որի երկու կողմերում տեղակայված են ուղղանկյուն հատակագծով ավանդատները՝ նախատեսված սուրբ սպասքի և արարողակարգային հանդերձանքի պահպանման համար։
Շինարարության մեջ օգտագործված կոպտատաշ և կիսամշակ որձաքարը (բազալտ) կառույցին հաղորդում է հնամենի ու ամուր տեսք՝ այն դարձնելով ժայռերի ու շրջակա անտառների բնական շարունակությունը։
Եկեղեցու միակ մուտքը բացված է արևմտյան ճակատից, որն ավանդաբար խորհրդանշում է հավատացյալի մուտքը դեպի լույս և ճշմարտություն։ Մուտքի երկու կողմերում տեղադրված խաչքարերը լրացնում են համալիրի հոգևոր մթնոլորտը։ Վանքի շուրջը տարածվող 19-20-րդ դարերի գերեզմանոցը՝ իր պարզունակ, բայց խոսուն տապանաքարերով, պատմում է տեղի բնակչության կենսակերպի և հավատքի մասին։
Այսօր Օկոնավանքը ոչ միայն պատմական հուշարձան է, այլև ուխտատեղի, որտեղ միահյուսվում են բնության վայրի գեղեցկությունը և հայկական միջնադարյան ճարտարապետության խոնարհ վեհությունը։
Կոորդինատներ՝ 40.9161, 45.0601