Բացահայտիր Տավուշը. Շխմուրադի վանքի պատմաճարտարապետական ժառանգությունը և խորհուրդը

Շխմուրադի վանքը կամ Շխմուրադի սուրբ Աստվածածին վանքը Տավուշի աշխարհի միջնադարյան հոգևոր կյանքի ամենաինքնատիպ հուշարձանախմբերից է, որի ճարտարապետական հորինվածքն ու տեղադրությունը վկայում են հայ շինարարական մտքի բարձր զարգացվածության մասին:

Համալիրի գլխավոր կառույցը՝ սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, ըստ պահպանված արձանագրությունների, կառուցվել է 12-րդ դարի վերջին և 13-րդ դարի սկզբին, ինչը համընկնում է Զաքարյանների իշխանության տարիների մշակութային վերելքի հետ:

Տաճարը պատկանում է գմբեթավոր դահլիճների տիպին, որտեղ ներքին տարածությունը կազմակերպված է խաչաձև հիմքի վրա՝ ընդգծելով կառույցի վեհությունն ու ուղղաձիգ ձգվածությունը:

Վանքի համալիրի մեջ մտնում են նաև գավիթը, մատուռները և օժանդակ շինությունները, որոնք ժամանակին ծառայել են որպես կրթական և գրչության կենտրոն: Հատկապես արժեքավոր են վանքի պատերին պահպանված վիմական արձանագրությունները, որոնք կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում տեղական իշխանական տների, նվիրատվությունների և տարածաշրջանի սոցիալ-քաղաքական կյանքի մասին:

Ճարտարապետական դեկորների մեջ աչքի են ընկնում նրբակերտ խաչքարերը, որոնք ներկառուցված են եկեղեցու պատերի մեջ կամ կանգնեցված են շրջակայքում. դրանք հայկական քանդակագործության գլուխգործոցներ են՝ զարդարված երկրաչափական և բուսական բարդ նախշերով:

Շրջակա բնությունը՝ Հախում գետի ձորն ու խիտ անտառային ծածկույթը, դարեր շարունակ ծառայել են որպես բնական պաշտպանական պատնեշ՝ վանքը զերծ պահելով բազմաթիվ ավերիչ հարձակումներից, ինչի շնորհիվ այն այսօր էլ ներկայանում է իր կիսականգուն, բայց տպավորիչ տեսքով:

Այս հնամենի համալիրը ոչ միայն աղոթատեղի է, այլև հայկական լեռնաշխարհի անառիկության և հոգևոր հարստության կենդանի վկայություն, որը շարունակում է մնալ ուխտավորների և գիտնականների ուշադրության կենտրոնում:

Կոորդինատներ՝ 40.9161, 45.2447