Բացահայտիր Տավուշը. Դիլիջանի ժողովրդական արվեստի թանգարան․ հայկական կենցաղի և հոգևոր ժառանգության հայելին
Դիլիջան քաղաքի պատմական կենտրոնում՝ Աղստև գետի գեղատեսիլ ափին, վեր է խոյանում քաղաքի ամենատպավորիչ և հին կառույցներից մեկը, որտեղ իր հանգրվանն է գտել Դիլիջանի ժողովրդական արվեստի թանգարանը։
Այս մշակութային հաստատությունը Հայաստանի ժողովրդական արվեստի պետական թանգարանի կարևորագույն մասնաճյուղն է, որը պաշտոնապես հիմնադրվել է 1979 թվականին։
Թանգարանի ստեղծման ակունքներում կանգնած է հայտնի բանահավաք, հասարակական գործիչ և տաղանդավոր գեղանկարիչ Հովհաննես Շարամբեյանը։
Նրա անձնական ջանքերի և նվիրումի շնորհիվ հնարավոր եղավ փրկել ու մեկտեղել հայկական ժողովրդական ստեղծագործության այնպիսի նմուշներ, որոնք լավագույնս ներկայացնում են մեր ժողովրդի գեղարվեստական մտածողությունն ու կենցաղավարության մշակույթը։
Թանգարանի շենքն ինքնին ճարտարապետական գոհար է և Դիլիջանի հին կառուցապատման եզակի պահպանված օրինակ։ Այն կառուցվել է 1896 թվականին Սամսոն Բեկ-Հարությունյանի կողմից և ժամանակին ծառայել է որպես իշխանուհի Մարիամ Թումանյանի ամառանոց։ Իշխանուհին, ով հայտնի էր իր մշակութային գործունեությամբ, այստեղ հյուրընկալել է հայ մտավորականության սերուցքին։ Տան հյուրերի թվում են եղել Ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանը, Եղիշե Չարենցը, անվանի դերասանուհիներ Ազնիվ Հրաչյան ու Սիրանույշը, ինչպես նաև մեծ մարդասեր Ֆրիտյոֆ Նանսենը։ Շենքի ճարտարապետական հորինվածքում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում փայտե նախշազարդ պատշգամբը, որը հանդիսանում է հայկական ավանդական հյուսնագործության փայլուն նմուշ և այսօր էլ ծառայում է որպես ցուցադրության յուրօրինակ հարթակ։
Թանգարանի հարուստ ֆոնդը ներկայումս ներառում է 847 ցուցանմուշ, որոնցից ավելի քան 500-ը մշտական ցուցադրության են ներկայացված ինը ընդարձակ սրահներում։ Հավաքածուի հիմքը կազմում են Հովհաննես Շարամբեյանի կողմից Հայաստանի տարբեր անկյուններից հավաքված պղնձյա կենցաղային իրերը, որոնք աչքի են ընկնում իրենց նրբագեղ փորագրություններով ու ձևերի բազմազանությամբ։ Այստեղ կարելի է տեսնել նաև հայկական ավանդական գորգագործության և կարպետագործության բացառիկ նմուշներ, որոնք փոխանցում են տարբեր տարածաշրջանների գունային ու զարդանախշային առանձնահատկությունները։
Ցուցադրված են նաև ժամանակակից ժողովրդական վարպետների և ինքնուս ստեղծագործողների փայտե քանդակներ, ասեղնագործություններ և դեկորատիվ-կիրառական արվեստի այլ գործեր, որոնք արտացոլում են հայկական արհեստների կենսունակությունը։
Թանգարանը պարզապես ցուցանմուշների պահոց չէ, այլ կենդանի մշակութային օջախ։ Այն սերտորեն համագործակցում է կրթական հաստատությունների, մասնավորապես՝ Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի Դիլիջանի մասնաճյուղի հետ։ Այստեղ հաճախակի կազմակերպվում են ժամանակավոր ցուցահանդեսներ, վարպետության դասեր և մշակութային միջոցառումներ, որոնք նպատակ ունեն երիտասարդ սերնդին փոխանցել ազգային արհեստների գաղտնիքները։
Լինելով Դիլիջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում՝ թանգարանը շարունակում է մնալ քաղաքի այցեքարտերից մեկը՝ ամեն տարի հազարավոր զբոսաշրջիկների հնարավորություն տալով հաղորդակից դառնալ հայկական ավանդական կենցաղի ջերմությանն ու գեղեցկությանը։
Կոորդինատներ՝ 40.7410° N, 44.8622° E