Բացահայտիր Տավուշը. Մշկավանք. Տավուշի անտառների թաքնված հոգևոր գանձը
Մշկավանքը, որը հայտնի է նաև Մշակավանք անվամբ, 12-րդ դարի միջնադարյան հայկական առաքելական չգործող վանական համալիր է, որը գտնվում է Հայաստանի Տավուշի մարզի Կողբ գյուղում:
Այս պատմական հուշարձանը տեղակայված է Կողբից մոտ 3 կմ դեպի հարավ՝ անտառապատ և բարձրադիր սարահարթի վրա, որտեղ տանում է գրունտային, դժվարանցանելի ավտոճանապարհ: Վանական համալիրը ներառված է Հայաստանի պետական պահպանության հուշարձանների ցանկում՝ «10.41.23» համարի ներքո:
Թեև վանքի կառուցման հստակ թվականի վերաբերյալ գրավոր հիշատակություններ չկան, ճարտարապետական հորինվածքը թույլ է տալիս այն վերագրել 12-13-րդ դարերին: 13-րդ դարի պատմիչ Վարդան Արևելցու վկայությամբ՝ Մշկավանքը եղել է կանգուն կառույց մինչև 1219 թվականի ավերիչ երկրաշարժը: Հետագայում՝ 1955-1960-ական թվականներին, հուշարձանը ենթարկվել է մասնակի վերանորոգման ճարտարապետներ Հ. Հակոբյանի և Յու. Թամանյանի նախագծերով, որի ընթացքում ամրացվել են գավթի խաչաձևվող կամարները, նորոգվել պատերի քայքայված մասերը և սալապատվել տանիքները:
Վանական համալիրը բաղկացած է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցուց, նրան կից գավթից, հարակից հին գերեզմանոցից և կիսավեր մատուռ-դամբարանից: Հիմնական կառույցները կառուցված են դեղնակարմրավուն ֆելզիտի խոշոր սրբատաշ քարերով և հայտնի են իրենց հարուստ խաչաքանդակներով ու վիմական արձանագրություններով:
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին քառակուսի հատակագծով, միանավ դահլիճ է՝ ծածկված կիսագլանային թաղով: Եկեղեցու արևելյան կողմում գտնվում են երկհարկանի ավանդատները, իսկ արևմտյան մուտքը, որը բացվում է դեպի գավիթ, զարդարված է հյուսվածքանախշերով և կիսաշրջանաձև կամարով: Հետաքրքիր է, որ տեղանքի ռելիեֆի պատճառով եկեղեցու հատակը գավթի հատակից զգալիորեն բարձր է, ինչը հաղթահարվել է չորս քարե աստիճաններով:
Համալիրի գլխավոր կառույցը գավիթն է, որն ունի փոխհատվող զույգ կամարների համակարգով անսյուն կենտրոնակազմ հորինվածք: Իր կառուցվածքային սխեմայով այն նմանվում է Հաղպատի և Գանձասարի վանքերի գավիթներին:
Եկեղեցու շուրջ տարածված է հին գերեզմանոցը, իսկ հիմնական շինությունից դեպի հարավ պահպանվել են կիսավեր մատուռի մնացորդները:
Կոորդինատներ՝ 41.1558, 44.9208