Բացահայտիր Տավուշը․ Մաթոսավանք. Թաքնված գանձը Դիլիջանի անտառներում
Մաթոսավանքը 13-րդ դարի հայկական առաքելական վանական համալիր է, որը գտնվում է Հայաստանի Տավուշի մարզում՝ Դիլիջան ազգային պարկի տարածքում։
Այս խորհրդավոր հուշարձանը տեղակայված է Դիլիջան քաղաքից մոտ 3.5 կմ դեպի արևմուտք՝ Ջուխտակ վանքի դիմացի լեռնալանջին։
Համալիրը կառուցված է կիսամշակ քարից և աչքի է ընկնում իր յուրահատուկ միջնադարյան ճարտարապետությամբ, որը տարիների ընթացքում ձուլվել է շրջակա բնությանը՝ ստանալով մամռապատ ու հեքիաթային տեսք։
Վանական համալիրի գլխավոր կառույցը Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին է, որը հիմնադրվել է 1205 թվականին, սակայն շինարարությունն ավարտվել է 1247-1251 թվականներին։
Այն կառուցվել է Զաքարյանների տոհմից Իվանեի որդի Ավագի հսկողությամբ՝ մոնղոլական զավթիչ զորքերին ենթարկվելու երդումից հետո։
Պատմական աղբյուրներում այս հուշարձանը հայտնի է նաև «Պղնձահանք» կամ «Պղնձահանքի Սուրբ Աստվածածին» անուններով։
Մաթոսավանքը բաղկացած է փոքր եկեղեցուց, գավթից և գրատնից, որոնք կից են միմյանց։ Գավիթը կառուցվել է եկեղեցուց ավելի ուշ՝ հավանաբար գրատան հետ միասին։
Համալիրի տարածքում պահպանվել են բազմաթիվ արժեքավոր խաչքարեր և տապանաքարեր, որոնք վկայում են տեղի հարուստ մշակութային անցյալի մասին։ Եկեղեցու ներսում տիրող կիսախավարը, գմբեթից թափանցող լույսը և պատերին փորագրված հնամենի զարդանախշերը ստեղծում են անկրկնելի հոգևոր մթնոլորտ։
Այսօր Մաթոսավանքն ունի պետության կողմից պահպանվող հանրապետական նշանակության հուշարձանի կարգավիճակ։ Այն Դիլիջանի ամենահետաքրքիր զբոսաշրջային ուղղություններից մեկն է, հատկապես նրանց համար, ովքեր սիրում են քայլարշավներ անտառային արահետներով և ցանկանում են տեսնել բնության ու պատմության կատարյալ միաձուլումը։
Վանք հասնելու համար անհրաժեշտ է անցնել գեղեցիկ անտառային ճանապարհով, ինչը էլ ավելի տպավորիչ է դարձնում այցելությունը։
Աշխարհագրական կոորդինատներ: 40.7505, 44.8041: