Բացահայտիր Տավուշը. Տավուշի մարզի սահմանամերձ Վազաշեն գյուղի պատմությունն ու ներկան
Տավուշի մարզի Իջևան համայնքի կազմում գտնվող Վազաշեն գյուղն ունի աշխարհագրական բարդ դիրք, ուշագրավ պատմական անցյալ և սահմանապահի տոկուն առօրյա։
Բնակավայրը տեղակայված է Խախումի լեռների լանջին՝ հայ-ադրբեջանական շփման գծից ընդամենը 1 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Մարզկենտրոն Իջևան քաղաքից գյուղը գտնվում է մոտ 15 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք, իսկ բնակավայրի բարձրությունը ծովի մակերևույթից կազմում է 750 մետր։
Բնակավայրի անվանափոխության պատմությունը սերտորեն կապված է խորհրդային տարիների վարչական փոփոխությունների հետ։ Մինչև 1978 թվականը գյուղը որոշ ժամանակ կրել է Լալիգյուղ անվանումը, որից հետո միայն պաշտոնապես վերանվանվել է Վազաշեն, ինչն արտացոլում է տարածաշրջանի հնամենի խաղողագործական ավանդույթներն ու հարուստ բնությունը։
Պատմամշակութային ժառանգության տեսանկյունից գյուղի ամենանշանավոր հոգևոր կոթողներից է «Աղբեն Խաչ» մատուռը, որը գտնվում է բնակավայրից դեպի հյուսիս-արևելք և հանդիսանում է տեղացիների գլխավոր սրբատեղիներից մեկը։
Ժողովրդագրական տվյալների տեսանկյունից բնակավայրն իր պատմության ընթացքում անցել է զարգացման տարբեր փուլեր։ Ըստ արխիվային վիճակագրական տվյալների՝ 19-րդ դարի առաջին կեսին՝ 1831 թվականին, գյուղն ունեցել է ընդամենը 237 բնակիչ։ Ժամանակի ընթացքում բնակչության թիվը կայուն աճ է գրանցել՝ իր գագաթնակետին հասնելով խորհրդային տարիների վերջում՝ 1979 թվականին, երբ Վազաշենում ապրում էր 1030 մարդ։
Հետագա տասնամյակներում, պայմանավորված սահմանամերձ կարգավիճակով և աշխարհագրական դիրքով, արձանագրվել է որոշակի արտահոսք։ 2011 թվականի պաշտոնական մարդահամարի տվյալներով՝ Վազաշենի բնակչությունը կազմել է 765 մարդ, որոնք ազգությամբ ամբողջությամբ հայեր են։
Տեղի բնակչության կենսագործունեությունն ու տնտեսական կյանքը սերտորեն կապված են հողի մշակման հետ։ Վազաշենցիները հիմնականում զբաղվում են այգեգործությամբ, պտղաբուծությամբ, բանջարեղենի մշակությամբ և անասնապահությամբ։
Շնորհիվ բարենպաստ կլիմայական պայմանների՝ այստեղ հաջողությամբ հիմնվում են մրգատու այգիներ։
Այդուհանդերձ, հայ-ադրբեջանական շփման գծին անմիջականորեն մոտ գտնվելու հանգամանքը և ռազմավարական բարդ դիրքն իրենց ուղղակի ազդեցությունն են թողնում բնակիչների ամենօրյա զբաղվածության և տեղաշարժի վրա։ Այս գործոնով է պայմանավորված նաև այն, որ գյուղում առկա է այլընտրանքային աշխատատեղերի խիստ սահմանափակություն, ինչը տեղական կյանքի գլխավոր մարտահրավերներից է։
Կրթական և մշակութային կյանքի պահպանման գործում կենտրոնական դեր ունի Վազաշենի միջնակարգ դպրոցը, որն ապահովում է սահմանապահ երեխաների կրթության իրավունքը։ 2022 թվականի դրությամբ հաստատությունում սովորում էր 80 աշակերտ։
Չնայած անվտանգային մշտական խնդիրներին ու դժվարություններին, գյուղը շարունակում է ապրել, արարել և հաստատուն պահել Տավուշի հյուսիսարևելյան դարպասները։
Կոորդինատներ`40°59'32"N 45°17'3"E: