Բացահայտիր Տավուշը. Բագրատունյաց հզոր արքայի վերադարձը. Աշոտ Երկաթի վեհաշուք ձիարձանը Իջևանի սրտում
Աշոտ Բ Երկաթ թագավորի ձիարձանը հանդիսանում է Տավուշի մարզկենտրոն Իջևանի գլխավոր հոգևոր, պատմական և ճարտարապետական շեշտադրումներից մեկը, որն արտացոլում է հայոց պետականության հզորացման կարևորագույն դրվագները։
Հուշարձանը նվիրված է Բագրատունյաց հարստության կարկառուն ներկայացուցչին՝ Աշոտ Բ թագավորին, ով իր տոկունության, անկոտրում կամքի և բազում հաղթանակների համար ժողովրդի կողմից ստացել է «Երկաթ» պատվանունը։
Նրա կառավարման տարիները նշանավորվել են արաբական լծի դեմ մղվող անդադար և արյունահեղ մարտերով, որոնց գագաթնակետը դարձավ 921 թվականի Սևանի հռչակավոր ճակատամարտը։ Այս հուշարձանի կանգնեցումը Իջևանում ունի նաև խորհրդանշական աշխարհագրական նշանակություն, քանի որ Տավուշի աշխարհը և Կայան բերդը եղել են այն հիմնական հենակետերն ու պատվարները, որտեղ արքան կազմակերպել է իր դիմադրողական մարտերն ու ամրացրել երկրի հյուսիսարևելյան սահմանները։
Հուշարձանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2017 թվականի սեպտեմբերին՝ Հայաստանի Հանրապետության անկախության 26-րդ տարեդարձին նվիրված համաքաղաքային մեծ միջոցառումների շրջանակում, ինչը խորհրդանշում է պատմական հզոր թագավորության և արդի անկախ պետականության կապը։
Քանդակագործական աշխատանքներն իրականացրել է տաղանդավոր վարպետ Արմեն Դավթյանը՝ իր օգնական Գոռ Դավթյանի հետ միասին։ Նրանց հաջողվել է կերտել մի կոմպոզիցիա, որն աչքի է ընկնում դինամիկայով և հոգեբանական խորությամբ։
Արձանը տեղադրված է քաղաքի սրտում՝ Սահմանադրության հրապարակում, Տավուշի մարզպետարանի վարչական շենքի ուղիղ դիմաց, ինչը վայրին հաղորդում է հասարակական և ներկայացուցչական բարձր կարգավիճակ։
Ճարտարապետական և քանդակագործական լուծումների տեսանկյունից հուշարձանն ունի տպավորիչ չափսեր ու ընդգծված վեհություն։
Բուն ձիարձանի բարձրությունը կազմում է 6 մետր, սակայն բնական ժայռաբեկոր հիշեցնող անմշակ և հզոր պատվանդանի հետ միասին այն վեր է խոյանում 9 մետր։
Արքան պատկերված է մարտական ռազմաշունչ կեցվածքով՝ հեծնած հզոր նժույգին։
Հեղինակները հատուկ ուշադրություն են դարձրել դետալներին. Աշոտ Երկաթի գլխին բազմած է հայոց ավանդական թագը, իսկ նրա աջ ձեռքում բարձրացված է խաչը, ինչը շեշտում է քրիստոնեական հավատքի դերը հայ ազատագրական պայքարում և այն փաստը, որ արքան հաճախ մարտի էր գնում հոգևոր դրոշի ներքո։ Ձիու աջ առջևի ոտքը օդում բարձրացված է, ինչը կոմպոզիցիային հաղորդում է շարժման, առաջընթացի և կայտառության զգացողություն։
Հուշարձանի տեղադրության դիրքը նույնպես պատահական չէ ընտրված. այն ուղղված է դեպի Մ3 միջպետական մայրուղին։ Սրա շնորհիվ ձիարձանը դարձել է յուրօրինակ վիզուալ այցեքարտ ոչ միայն Իջևանի բնակիչների, այլև բոլոր այն զբոսաշրջիկների ու ուղևորների համար, ովքեր միջպետական ճանապարհով ճանապարհորդում են դեպի Հայաստանի հյուսիսային սահմաններ կամ Վրաստան։
Այսօր այս տարածքը հանդիսանում է քաղաքի ամենասիրված զբոսավայրերից մեկը, որտեղ անցկացվում են պետական ու ազգային տոներին նվիրված հանդիսավոր արարողություններ։
Կոորդինատներ՝ 40.8789° N, 45.1475° E