Բացահայտիր Տավուշը. Կողբի պատմության թանգարանը՝ Տավուշի մարզի հնագիտական և ազգագրական գանձարանը
Հայաստանի հյուսիսարևելյան սահմանամերձ գոտու կարևորագույն մշակութային հանգույցներից մեկը գտնվում է Տավուշի մարզի Կողբ գյուղում։
Այստեղ գործող Կողբի պատմության թանգարանն իր տեսակի, կառուցվածքի և ներկայացված հավաքածուի ծավալներով եզակի ու բացառիկ երևույթ է ամբողջ մարզի գյուղական բնակավայրերի շրջանում։ Այս մշակութային օջախը հիմնադրվել է 1970 թվականին Սուրեն Աբովյանի կողմից, ով իր առջև նպատակ էր դրել փրկել ու մեկտեղել տարածաշրջանի հարուստ ժառանգությունը։
Տասնամյակներ շարունակ թանգարանը հանդիսանում է տեղական ինքնության պահպանման խորհրդանիշ, իսկ այժմ այն գործում է փորձառու տնօրեն Արման Տեր-Արսենյանի ղեկավարության ներքո։
Ֆիզիկապես հաստատությունը տեղակայված է Կողբի մշակույթի կենտրոնի երկհարկանի շենքի երկրորդ հարկում՝ զբաղեցնելով ընդարձակ, հարմարավետ և լուսավոր մի ցուցասրահ, որտեղ այցելուների առջև բացվում է հազարամյակների պատմության վավերագիրը։
Թանգարանի հիմնական ուղղվածությունը պատմական և ազգագրական է։ Այնտեղ հնարավորինս ամբողջական ու համապարփակ ձևով ներկայացված է ոչ միայն բուն Կողբ գյուղի, այլև դրան հարակից ընդարձակ տարածքների պատմությունը, տեղացիների ավանդական կենցաղը, արհեստներն ու հասարակական կյանքը։
Թանգարանի ֆոնդերում ընդհանուր առմամբ հաշվառված է շուրջ 1700 բազմատեսակ ու բացառիկ ցուցանմուշ։ Այս հարուստ հավաքածուն ձևավորվել է երկարատև աշխատանքի արդյունքում. նմուշների մեծ մասը հայտնաբերվել է պրոֆեսիոնալ հնագիտական պեղումների ժամանակ, սակայն քիչ չեն նաև այն արժեքավոր իրերը, որոնք գտնվել են պատահականորեն՝ գյուղատնտեսական հողային աշխատանքների, հորատումների կամ համայնքային շինարարական գործընթացների ընթացքում։
Թանգարանային հավաքածուի ամենատպավորիչ շերտերից մեկը պատմական վաղ ժամանակաշրջանի գտածոներն են։ Այստեղ պահվում և ցուցադրվում են 3000-ից մինչև 3700 տարվա հնություն ունեցող կավե ամաններ, խեցեգործական նրբաճաշակ նմուշներ ու բրոնզյա տարատեսակ իրեր, որոնք ապացուցում են տարածաշրջանում բրոնզի և երկաթի դարերում գոյություն ունեցած բարձր քաղաքակրթության մասին։
Դրանց կողքին ներկայացված են տարբեր դարաշրջանների պատմական մետաղադրամներ, որոնք վկայում են պատմական առևտրային կապերի մասին, ինչպես նաև տեղի բնակիչների կողմից տնային տնտեսության մեջ օգտագործված կենցաղային իրեր ու գործիքներ։
Ազգագրական հատվածը լրացվում է տարբեր ժամանակների ու թեմատիկայի հազվագյուտ լուսանկարներով, որոնք ակնառու կերպով ցույց են տալիս անցյալ դարերի գյուղական կյանքի պատկերը։
Այս ամենի մեջ թանգարանի թերևս ամենահին, հազվագյուտ ու առանձնահատուկ հպարտություն ներկայացնող ցուցանմուշը մետաղյա թուրն է։ Այն հայտնաբերվել է հենց Կողբի տարածքում գտնվող հնագույն դամբարանից և մասնագետների կողմից թվագրվում է մեր թվարկությունից առաջ 9-րդ դարով։
Այսպիսով, թանգարանն այցելուներին առաջարկում է ամբողջական ժամանակագրական ճանապարհորդություն՝ սկսած երեք հազարամյակ վաղեմություն ունեցող ռազմական ու կենցաղային իրերից մինչև նախորդ դարի ազգագրական նմուշներ։
Աշխարհագրական կոորդինատներ` 41°11'13.6"N 44°58'49.4"E: