Բացահայտիր Տավուշը. Իջևան. Տավուշի կանաչ սիրտն ու պատմական տարանցիկ հանգույցը
Հայաստանի հյուսիս-արևելքում, սաղարթախիտ անտառներով ու ալպիական մարգագետիններով շրջապատված Իջևան լեռնաշղթայի ստորոտին է գտնվում Տավուշի մարզի վարչական կենտրոնը՝ Իջևան քաղաքը։
Այս գեղատեսիլ բնակավայրը փռված է Աղստև գետի երկու ափերին՝ մայրաքաղաք Երևանից 142 կմ հեռավորության վրա։
Ունենալով մեղմ կլիմա՝ ոչ շատ շոգ ամառներով (օգոստոսի միջին ջերմաստիճանը՝ մոտ 23 °C) և մեղմ ձմեռներով (հունվարին՝ մոտ 0 °C), Իջևանը տարեկան ստանում է շուրջ 563 մմ տեղումներ, ինչը քաղաքն ու դրա հարակից շրջանները դարձնում է իսկական կանաչ դրախտ ակտիվ հանգստի և զբոսաշրջության սիրահարների համար։
Այստեղ հրաշալի հնարավորություններ կան ձիարշավների, հետիոտնային ու հեծանվային արշավների, ինչպես նաև վրանային երեկոների կազմակերպման համար։
Իջևանի տարածքը բնակեցված է եղել հնագույն ժամանակներից։ Ներկայիս քաղաքի տեղում հնում գործել են մեծ հռչակ վայելող իջևանատներ, որոնք սպասարկել են Ասորիքից ու Դվինից դեպի Պարտավ և Հյուսիսային Կովկաս ձգվող միջազգային առևտրական տարանցիկ ճանապարհը։
Պարսկական տիրապետության շրջանում այս վայրը ստացել է Իստիբուլաղ անվանումը, որը պարսկերենից թարգմանաբար նշանակում է «տաք աղբյուր»։ Հենց այս տարածքում 1780-ական թվականներին հիմնադրվել է Քարվանսարա գյուղը, որը գտնվում էր ներկայիս քաղաքից մոտ 10 կմ հարավ՝ Աղստևի ձախ ափին։
ԲՀայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո բնակավայրը վերանվանվել է Իջևան, իսկ արդեն 1961 թվականին ստացել է քաղաքի կարգավիճակ։ Դարերի ընթացքում փոփոխվել է նաև քաղաքի ժողովրդագրությունը. եթե 1989 թվականին այստեղ բնակվում էր 18,681 մարդ, ապա 2004-ին բնակչության թիվը հասել է 20,300-ի, իսկ 2025 թվականի տվյալներով քաղաքն ունի 19,400 բնակիչ։
Տնտեսական առումով Իջևանը հանրապետության հյուսիս-արևելքում հայտնի է եղել իր արդյունաբերական ավանդույթներով։ Խորհրդային տարիներին այստեղ է գործել Հարավային Կովկասի ամենամեծ գորգագործական կոմբինատը, որի արտադրանքը մեծ համբավ ուներ ողջ ԽՍՀՄ-ում։
Իջևանյան վարպետների ձեռագործ աշխատանքները, հատկապես «Խորդժին» տեսակի գորգերը, աչքի են ընկնում հարուստ գույներով ու նրբագեղությամբ, և դրանց լավագույն նմուշներն այսօր էլ պահպանվում ու ցուցադրվում են Հայաստանի պատմության թանգարանում։ Բացի այդ, քաղաքի մուտքի մոտ է գտնվում տարածաշրջանում հայտնի «Իջևանի գինու-կոնյակի գործարանը», որը շարունակում է բարձր պահել տեղական գինեգործության անունը։
Տրանսպորտային հանգույց հանդիսացող քաղաքով է անցնում Երևան-Թբիլիսի միջպետական մայրուղին։ Նախկինում ճանապարհն անցնում էր Ադրբեջանի տարածքով, սակայն Վրաստանի հետ անխափան կապն ապահովելու նպատակով կառուցվել է Իջևան-Բագրատաշեն մայրուղու նոր հատվածը։ Ինչ վերաբերում է երկաթուղային հաղորդակցությանը, ապա Հրազդան-Ղազախ հատվածում Երևան-Ղազախ երկաթգիծն այժմ ուժի մեջ է միայն Իջևան կայարանից։
Քաղաքն ունի հարուստ մշակութային և մարզական կյանք։
Խորհրդային տարիներին քաղաքը ֆուտբոլային առաջնություններում ներկայացնում էր «Բենտոնիտ ՖԱ» թիմը, որը 1990 թվականին մեկ մրցաշրջան անցկացնելուց հետո կազմալուծվեց, իսկ 2007-ին կարճ ժամանակով վերածնվեց գործարար Դավիթ Դավթյանի նախաձեռնությամբ։ Քաղաքում գործում է 2007 թվականին կառուցված «Արնար» մարգադաշտը, որտեղ 2008 թվականին անցկացվել է Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթի խաղարկության եզրափակիչ հանդիպումը «Արարատ Երևան» և «Ուրարտու» (նախկին «Բանանց») թիմերի միջև։
Քաղաքի մշակութային այցեքարտերից է ամեն տարի անցկացվող ճարտարապետների միջազգային գիտաժողովը, որի շրջանակներում ստեղծված արժեքավոր քանդակները տեղադրվում են Իջևանի կենտրոնական զբոսայգում։
Զբոսաշրջիկների համար քաղաքն ու դրա շրջակայքը իսկական բացահայտում են։ Իջևանի տեսարժան վայրերի թվում են Դենդրոպարկը (բուսաբանական այգին), Քանդակների այգին, Մայր Հայաստանի արձանը, Սուրբ Ամենափրկիչ և Սուրբ Ներսես Շնորհալի եկեղեցիները, ինչպես նաև քաղաքի արևմտյան մասում գտնվող 13-րդ դարի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին ու Իջևանի պատմա-երկրագիտական թանգարանը։
Իսկ քաղաքից դուրս՝ ընդամենը 10 կմ հեռավորության վրա, Աչաջուր գյուղի մոտ է գտնվում տարածաշրջանի հոգևոր խոշորագույն կոթողը՝ 10-13-րդ դարերում կառուցված Մակարավանքը։
Բնության հրաշքների սիրահարներին դեպի իրենց են ձգում նաև Լաստիվերի հայտնի քարանձավները, որոնք գտնվում են Ենոքավան գյուղից ընդամենը 3 կմ հեռավորության վրա։
Քաղաքի աշխարհագրական կոորդինատները՝
40°52′45″ հս․ լ․ 45°08′50″ ավ․ ե․