Բացահայտիր Տավուշը. Չորաթան. Տավուշի ավանդական գյուղի պատմությունն ու զարգացման ուղին
Հայաստանի հյուսիս-արևելյան հատվածում՝ Տավուշի մարզի գեղատեսիլ բնության գրկում է գտնվում Չորաթան գյուղը։
Այս հնամենի բնակավայրը նախկինում հանդիսացել է Շամշադինի շրջանի մի մասը և ունի աշխարհագրական բավականին հետաքրքիր դիրք։
Այն տեղակայված է Բերդ քաղաքից մոտավորապես 5 կիլոմետր դեպի հարավ-արևելք։ Մայրաքաղաք Երևանից հեռավորությունը կազմում է 223 կիլոմետր, իսկ մարզկենտրոն Իջևանից գյուղը հեռու է 90 կիլոմետր։
Հատկանշական է նաև այն փաստը, որ բնակավայրը գտնվում է Հայաստանի պետական սահմանից ընդամենը 6 կիլոմետր հեռավորության վրա, ինչը նրան տալիս է ռազմավարական և սահմանապահ կարևոր նշանակություն։
Գյուղի հիմնադրման և վերաբնակեցման պատմությունն արմատներով գնում է դեպի 18-րդ դարի կեսեր։ Մասնավորապես, 1750 թվականին Լեռնային Ղարաբաղից 12 ընտանիքներ տեղափոխվել են այս տարածաշրջան և սկզբնական շրջանում հաստատվել ներկայիս գյուղատեղիից շուրջ 1.6 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող Ներքին շեն հանդամասում։
Ժամանակի ընթացքում և տարիների հոլովույթում բնակիչներն աստիճանաբար ցած են իջել բլրալանջերից և վերջնական բնակություն հաստատել ներկայիս Չորաթանի հիմնական տարածքում՝ ձևավորելով այսօրվա համայնքային պատկերը։
Աշխարհագրական դիրքի և բարձրության շնորհիվ Չորաթանն օժտված է մեղմ ու բարեխառն կլիմայական պայմաններով։
Բնակավայրը գտնվում է ծովի մակերևույթից ուղիղ 1000 մետր բարձրության վրա, ինչը կանխորոշում է նրա կլիմայական գոտին։ Ամառները գյուղում հաճելի են ու զով, հուլիս-օգոստոս ամիսներին միջին ջերմաստիճանը հասնում է +23 աստիճան Ցելսիուսի։ Ձմեռները նույնպես մեղմ են և ոչ խստաշունչ, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է ընդամենը -1 աստիճան Ցելսիուսի սահմաններում, ինչը նպաստավոր պայմաններ է ստեղծում թե՛ կյանքի, թե՛ գյուղատնտեսական գործունեության համար։
Դարերի ընթացքում գյուղի ժողովրդագրական պատկերը կրել է զգալի փոփոխություններ։ Պահպանված արխիվային տվյալների համաձայն՝ 1831 թվականին գյուղն ունեցել է 413 բնակիչ, որից հետո՝ 1873 թվականին, այդ թիվը նվազել է մինչև 150-ի։ Սակայն հաջորդ տասնամյակներում արձանագրվել է բնակչության կայուն աճ. 1897 թվականին այստեղ ապրում էր 395 մարդ, իսկ 1926 թվականին՝ արդեն 743 մարդ։ Բնակչության թվի ամենաբարձր ցուցանիշները գրանցվել են նախորդ դարի երկրորդ կեսին. 1939 թվականին գյուղն ունեցել է 1022 բնակիչ, 1959 թվականին՝ 1283, իսկ իր պատմական գագաթնակետին հասել է 1970 թվականին՝ կազմելով 1368 մարդ։ Դրանից հետո նկատվել է որոշակի նվազման միտում. 1979 թվականին բնակչությունը կազմել է 1138, 1989 թվականին՝ 1121, իսկ 2001 թվականին՝ 1088 մարդ։ Համաձայն 2011 թվականի պաշտոնական մարդահամարի արդյունքների՝ Չորաթանի մշտական բնակչությունը կազմել է 898 մարդ, իսկ առկա բնակչությունը՝ 793 մարդ։ Մեկ տարի անց՝ 2012 թվականի տվյալներով, բնակչության թիվը գնահատվել է շուրջ 1050 մարդ։
Չորաթանի տնտեսության հիմքն ու գլխավոր շարժիչ ուժը ավանդական գյուղատնտեսությունն է։ Տեղի բնակիչները մեծ հաջողությամբ զբաղվում են անասնապահությամբ, ինչին նպաստում են շրջակա հարուստ արոտավայրերն ու մարգագետինները։ Զարգացած է նաև բուսաբուծությունը, մասնավորապես՝ խաղողագործությունն ու պտղաբուծությունը, որոնք հանդիսանում են տեղական քաղցրահամ մրգերի և բարձրորակ բերքի աղբյուր։ Բացի այդ, գյուղում ավանդաբար մշակում են ծխախոտ, հացահատիկային տարբեր մշակաբույսեր և կերային կուլտուրաներ։ Պատմականորեն բնակավայրն աչքի է ընկել իր աշխատասիրությամբ. նախորդ դարաշրջանում գյուղը բարձր ցուցանիշների է հասել գյուղատնտեսական մթերքների արտադրության, վերամշակման և իրացման բնագավառներում՝ ապահովելով տեղական տնտեսության վերելքը։
Ժամանակակից կենսապահովման և սոցիալական տեսանկյունից Չորաթանն ունի զարգացած և կայուն ենթակառուցվածքներ, որոնք լիովին բավարարում են համայնքի ամենօրյա կարիքները։ Գյուղում գործում է միջնակարգ դպրոց, որտեղ կրթություն է ստանում պատանի սերունդը, ինչպես նաև մանկապարտեզ՝ ամենափոքրիկների խնամքի և նախադպրոցական դաստիարակության համար։
Առողջապահական կարիքների սպասարկման նպատակով բնակավայրում գործում է բուժկետ, իսկ բնակիչների մշակութային կյանքի կազմակերպման, միջոցառումների իրականացման և ազատ ժամանցի կենտրոն է հանդիսանում տեղի մշակույթի տունը։
Աշխարհագրական կոորդինատներ՝ 40°51'40"N 45°28'48"E