Բացահայտիր Տավուշը. Աղասի Խանջյանի ամառանոցը Դիլիջանում. Պատմություն և արդի վիճակ

Աղասի Խանջյանի ամառանոցը Հայաստանի հանրապետական նշանակության պատմամշակութային հուշարձան է (պետական ցուցիչ՝ «10.3.130»):

Այս ինքնատիպ ճարտարապետական կոթողը պաշտոնապես պահպանվում է պետության կողմից՝ ի դեմս ՀՀ մշակույթի նախարարության, սակայն այսօր գտնվում է ծայրահեղ վթարային վիճակում:

Ամառանոցը գտնվում է Տավուշի մարզի Դիլիջան քաղաքում՝ Երևան տանող հիմնական ճանապարհից մի քանի տասնյակ մետր հեռավորության վրա: Այն բազմած է Մ. Գորկու փողոցին հարող անտառապատ բլուրներից մեկի լանջին։

Շենքի կառուցման և դրա նպատակային օգտագործման պատմությունը լի է խորհրդավորությամբ և ողբերգական էջերով.

Կառուցումը (1928-1936 թթ.). Շինարարությունը տևել է շուրջ 8 տարի:

Ամառանոցի կառուցման վայրն անձամբ ընտրել է Հայաստանի Կոմկուսի կենտկոմի առաջին քարտուղար Աղասի Խանջյանը:

Ըստ որոշ տվյալների՝ նախկինում այդ տարածքում եղել է Ռուսական կայսերական բանակի գնդերից մեկի զինվորական գերեզմանատունը:

Չծառայած նպատակ. Չնայած շենքը կառուցվել էր որպես Խանջյանի ամառային նստավայր, այն այդպես էլ չծառայեց իր հիմնական նպատակին: 1936 թվականի հուլիսի 9-ին Թիֆլիսում Խանջյանը մահացավ (պաշտոնական վարկածով՝ ինքնասպանություն, ըստ այլ վարկածների՝ սպանություն Լավրենտի Բերիայի կողմից):

Ըստ ականատեսների՝ Խանջյանն այս ամառանոցում եղել է ընդամենը մեկ անգամ՝ Բերիայի հետ ճակատագրական հանդիպումից առաջ:

Պատերազմի տարիներին շենքն անխնամ է մնացել և վերածվել անասնագոմի: Հետագայում Հայաստանի կոմկուսի երկրորդ քարտուղար Պոգոսովի նախաձեռնությամբ կազմակերպվել է շենքի վերանորոգումը, սակայն պատերի հարուստ զարդանախշերն ամբողջությամբ վերականգնել չի հաջողվել. փրկվել է միայն առաստաղի նախշազարդ հատվածը:

1980-ական թվականների վերջերից ամառանոցը հայտնվել է լքված ու անմխիթար վիճակում:

2013թ.-ին շենքը մասնակի փլուզվել է, այսօր կառույցը գրեթե ամբողջությամբ ավերված է: Չկան նախկին նկարազարդ առաստաղը, փայտյա ներքին հարդարանքը, նախշազարդ սանդուղքներն ու սյունազարդ պատշգամբները: Երբեմնի հոյակերտ կառույցից մնացել են միայն փլատակներ և դեպի երկինք ցցված մի քանի քարե սյուներ:

2018 թվականին հայտարարվեց, որ շենքի նոր սեփականատերը որոշում է կայացրել ամբողջությամբ վերակառուցել և վերականգնել պատմական հուշարձանը՝ հաղորդելով դրան իր նախկին տեսքը:

Աղասի Խանջյանի ամառանոցի ճշգրիտ աշխարհագրական կոորդինատներն են` 40.7388, 44.8872 (40°44'20"N, 44°53'14"E)