Բացահայտիր Տավուշը. Թաշտին և նրա ծնողներին նվիրված բացառիկ խաչքարը Մշկավանքում

Հայկական միջնադարյան արվեստի գանձարանում ուրույն ու բացառիկ տեղ են զբաղեցնում Տավուշի մարզի պատմամշակութային կոթողները, որոնց թվում իր գեղարվեստական ու պատմական մեծ արժեքով առանձնանում է Թաշտին և նրա ծնողներին նվիրված խաչքարը:

Այս հոյակերտ կոթողը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի Կողբ գյուղից մոտ 3 կմ հարավ-արևմուտք տարածվող անտառապատ սարահարթում գտնվող Մշկավանքի վանական համալիրում:

Համալիրի ներսում խաչքարն ունի հստակ տեղադրություն. այն կանգնեցված է գավթի մեջ՝ արևելյան պատի տակ: Այս արժեքավոր հուշարձանն ընդգրկված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակում՝ 10.41/23.1.1 պետական ինդեքսով:

Խաչքարի հորինվածքն ու քանդակային լուծումները վկայում են միջնադարյան վարպետի բարձր պրոֆեսիոնալիզմի և յուրօրինակ մոտեցման մասին: Այն հանդիսանում է հայկական միջնադարյան արվեստի բացառիկ ստեղծագործություններից մեկը, որտեղ ուշագրավ է հատկապես քիվի շքեղ զգեստներով, հասակով մեկ կանգնած պատկերաքանդակների հորինվածքը:

Այստեղ ներկայացված է հայ խաչքարագործության ասպարեզում մինչ օրս եզակի և չկրկնվող Ավետման տեսարանը, իսկ հիմնական խաչի թևերի մոտ քանդակված են արևի և լուսնի պատկերները՝ որպես խաչելության ավանդական դրվագներ:

Այս ամենից զատ, կոթողն ունի նաև պատմական մեծ արժեք՝ շնորհիվ իր վրա պահպանված երկու վիմական արձանագրությունների:

Առաջին արձանագրությունը փորագրված է խաչքարի գեղաքանդակ սրբապատկերների մոտ և նույնականացնում է պատկերված սրբերին՝ «ԳԱԲՐԻԵԼ։ ԱԲ Ա[ՍՏՈՒԱ]ԾԱԾԻՆ», «ՅՍ ՔՍ», «ՍԲ ՅՈՎԱՆ» և «ՄԻՔԱԵԼ»:

Երկրորդ արձանագրությունը, որը գտնվում է խաչքարի քիվին (կամ թվին), հանդիսանում է հիմնական հիշատակարանը. «ՏՐ ԱԾ ՈՂՈՐՄԵԱՑ ԹԱՇՏԻՆ ԵՒ ԻՒՐ ԾՆՈՂԱՑՆ, ՈՐ ԶԽԱՉՍ ԿԱՆԳ[Ն]ԵԱՑ։ Ի ԹՎԻՍ ՀԱ[Յ]ՈՑ։ ՉԽ։»:

Այս գրությունները ոչ միայն փաստում են պատվիրատուի՝ Թաշտի և նրա ծնողների հիշատակը, այլև կարևոր սկզբնաղբյուր են հանդիսանում տարածաշրջանի միջնադարյան պատմության ուսումնասիրության համար:

Մշկավանքի համալիրի (խաչքարի) տեղադրության կոորդինատները.

• GPS: 41.164306, 44.971350

• 41°09'51.5"N, 44°58'16.9"E