Բացահայտիր Տավուշը. Ոսկեպար. Տավուշի մարզի պատմական ու ռազմավարական անառիկ ամրոցը
Հայաստանի Հանրապետության հյուսիսարևելյան դարպաս հանդիսացող Տավուշի մարզը հարուստ է պատմամշակութային անգնահատելի ժառանգությամբ, խրոխտ լեռներով ու դարավոր պատմություն ունեցող բնակավայրերով։
Այդպիսի յուրահատուկ, ռազմավարական մեծ նշանակություն ունեցող և հերոսական բնակավայրերից է Ոսկեպար գյուղը, որը գտնվում է Նոյեմբերյանի տարածաշրջանում՝ մարզկենտրոն Իջևանից մոտ 32 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Գյուղը տարածված է Ոսկեպար գետի հովտում, ծովի մակերևույթից մոտ 800-920 մետր բարձրության վրա, և շրջապատված է Միափորի լեռնաշղթայի անտառապատ ու գեղատեսիլ լանջերով, ինչը բնակավայրին հաղորդում է յուրահատուկ հմայք և բնական պաշտպանվածություն։
Ոսկեպարի պատմությունը սկսվում է դարերի խորքից, ինչի վկայությունն են գյուղի տարածքում և շրջակայքում պահպանված բազմաթիվ պատմամշակութային հուշարձանները, հին գերեզմանոցներն ու խաչքարերը։ Գյուղի պատմական ամենահայտնի և արժեքավոր խորհրդանիշը Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին է, որը հաճախ անվանում են պարզապես Ոսկեպարի եկեղեցի։
Այն հայկական ճարտարապետության վաղ միջնադարյան (6-7-րդ դարերի) կենտրոնագմբեթ հոյակերտ կառույց է, որը դարեր շարունակ կանգուն է մնացել՝ դիմակայելով թե՛ բնական արհավիրքներին և թե՛ օտարվերժ արշավանքներին։
Գյուղի մոտակայքում են գտնվում նաև միջնադարյան կամուրջներ, 13-րդ դարի «Ջուխտակ եղցի» վանական համալիրը, «Կորնիձոր» ամրոցը և այլ հնավայրեր, որոնք փաստում են այս տարածքում հայկական հոծ բնակչության և զարգացած մշակութային կյանքի դարավոր գոյության մասին։
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը ավանդաբար եղել և մնում է գյուղատնտեսությունը։ Շնորհիվ բարենպաստ կլիմայական պայմանների, տեղի բնակիչները հաջողությամբ զբաղվում են անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ, այգեգործությամբ և մեղվաբուծությամբ։ Ոսկեպարի
անտառները հարուստ են վայրի պտուղներով ու հատապտուղներով, ինչը նույնպես տեղացիների համար լրացուցիչ զբաղմունքի և եկամտի աղբյուր է։
Ոսկեպարն ունի ոչ միայն պատմական, այլև կարևորագույն աշխարհաքաղաքական և ռազմավարական դիրք։ Գտնվելով անմիջապես հայ-ադրբեջանական սահմանագծին՝ գյուղը և նրա արձանագրած հերոսական էջերը խորհրդանշում են հայ ժողովրդի տոկունությունն ու հայրենասիրությունը։
Արցախյան ազատամարտի տարիներից սկսած մինչև մեր օրերը, ոսկեպարցիները կանգնած են եղել սահմանի պաշտպանության առաջնագծում՝ ցուցաբերելով անկոտրում կամք և նվիրվածություն սեփական հողին։
Գյուղով է անցնում նաև Հայաստանը Վրաստանին կապող միջպետական կարևորագույն ավտոճանապարհներից մեկը, ինչը Ոսկեպարի դերն ու նշանակությունը էլ ավելի է մեծացնում մարզի և ամբողջ հանրապետության համար։
Այսօր Ոսկեպարը, չնայած սահմանամերձ գոտու բոլոր մարտահրավերներին, շարունակում է ապրել, արարել և հյուրընկալել պատմությամբ ու բնությամբ հետաքրքրվող զբոսաշրջիկներին։
Սա մի վայր է, որտեղ միախառնվում են հայկական բնաշխարհի վեհությունը, հնամենի քրիստոնեական մշակույթը և սահմանն ամուր պահող հայի անկոտրում ոգին։
Տավուշ աշխարհ այցելող յուրաքանչյուր ոք պետք է գեթ մեկ անգամ լինի Ոսկեպարում՝ զգալու համար պատմության շունչն ու հայրենի հողի ուժը։
Աշխարհագրական կոորդինատներ՝ 41°03′42″ հս․ լ․ 45°03′22″ ավ․ ե․