Բացահայտիր Տավուշը. Բաղանիսի խոնարհված գանձը. 10-րդ դարի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
Տավուշի մարզի Բաղանիս գյուղի հյուսիսային եզրին՝ բլրի բարձրադիր լանջին, գտնվում է վաղ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության ուշագրավ կոթողներից մեկը՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։
Այս տաճարը, որը թվագրվում է 10-րդ դարով, հանդիսանում է տարածաշրջանի հնագույն հոգևոր կենտրոններից մեկը և վկայում է միջնադարյան Հայաստանի հարուստ մշակութային կյանքի մասին։
Բաղանիս գյուղը տեղակայված է Նոյեմբերյան-Իջևան ավտոճանապարհի երկայնքով՝ ձորալանջի նեղ հարթաշերտի վրա։ Վերջին տարիների շինարարական ակտիվության հետևանքով գյուղի արևելյան կողմն արդեն գրեթե միաձուլվել է հարևան Ոսկեպարի հետ։
Եկեղեցին կառուցված է միջնադարյան գերեզմանոցի տարածքում, ինչն ընդգծում է տեղանքի պատմական նշանակությունը։
Ճարտարապետական տեսանկյունից այն ներկայումս խոնարհված հուշարձան է և գտնվում է ավերակ վիճակում։ Չնայած ժամանակի և պատմական փորձությունների հասցրած վնասներին՝ պահպանվել են կառույցի կարևորագույն մասերը։ Մասնավորապես, կանգուն են խորանի հատվածը և հյուսիսային պատը՝ իր ողջ երկարությամբ՝ մինչև թաղածածկի մակարդակը։ Պահպանվել են նաև հարավային և արևմտյան պատերի սկզբնամասերը։
Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ պատերի ստորին երեսապատող քարերը հիմնականում բացակայում են, ինչը հաճախ հանդիպող երևույթ է լքված հնագույն կառույցների պարագայում։
Ցավոք, ժամանակի ընթացքում չեն պահպանվել թաղակամարների և թաղակապ ծածկի հետքերը, ինչպես նաև տարածքում չեն հայտնաբերվել ավերված մասերի բեկորները կամ քարերը, ինչը բարդացնում է կառույցի նախնական ամբողջական տեսքի վերականգնումը։
Այնուամենայնիվ, պահպանված հատվածները բավարար են՝ պատկերացում կազմելու եկեղեցու վեհաշուք կերպարի մասին։
Կոորդինատներ՝ 41.1092, 45.0345