Բացահայտիր Տավուշը. Սևքարը ` Տավուշի լեռների ու դարավոր պատմության գրկում
· Հայաստան
Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի Սևքար գյուղական համայնքն օժտված է հարուստ պատմական անցյալով և աշխարհագրական ռազմավարական նշանակալի դիրքով։
Գտնվելով նախկին Իջևանի շրջանի հյուսիսարևմտյան մասում՝ մարզկենտրոն Իջևան քաղաքից մոտ 12 կիլոմետր դեպի հյուսիս, բնակավայրը ծավալված է Աղստև և Սևքար գետերի միջև ընկած հովտային տարածքում, որի աշխարհագրական ճշգրիտ կոորդինատներն են 41°01′11″N 45°08′33″E։
Համայնքն անմիջականորեն հարակից է Ադրբեջանի Հանրապետության Ղազախի շրջանին, իսկ արևմտյան կողմից լեռնաշղթաներով բաժանված է Լոռու մարզի (նախկին Գուգարքի շրջանի) Աթան և Լորուտ գյուղերից։ Բնակավայրի ընդհանուր տարածքը կազմում է 5078 հեկտար, որտեղ առկա է 724 ծուխ, իսկ կառավարումն իրականացվում է տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից՝ գյուղապետ Թաթուլ Թելոյանի գլխավորությամբ։ Սեյսմիկ տեսանկյունից բնակավայրը դասվում է բարդ և ակտիվ գոտիների շարքին, որտեղ տարբեր հետազոտություններով արձանագրված է 1-ինից մինչև 6-7 բալլանոց սեյսմիկ վտանգավորություն։
Պատմական համատեքստում Սևքարը հանդիսացել է շրջակայքի վարչական և մշակութային կենտրոնը։ Արաբական տիրապետության ժամանակաշրջանում բնակավայրը ներառված է եղել Գանձակի ամիրայության կազմում՝ կրելով տարածաշրջանային քաղաքական անցուդարձերի ազդեցությունը։ Իր բազմադարյա գոյության ընթացքում գյուղը երկու անգամ ենթարկվել է ամբողջական ավերման և ամայացման. առաջին անգամ 13-րդ դարում՝ թաթար-մոնղոլական արշավանքների հետևանքով, իսկ երկրորդ անգամ՝ 1721 թվականին՝ Աղա Մահմեդ խանի կործանարար հարձակումների պատճառով։ Չնայած պատմական այս արհավիրքներին, Սևքարը պահպանել է իր հնամենի հայաբնակ կարգավիճակը և վերածնվել։
Բնակավայրի հարուստ մշակութային ժառանգության վառ վկայությունն է գյուղից ընդամենը 2 կիլոմետր դեպի հարավ գտնվող 17-րդ դարի պատմական եկեղեցին, ինչպես նաև 3 կիլոմետր դեպի արևմուտք սփռված 16-17-րդ դարերով թվագրվող «Դարպասի» հնամենի գյուղատեղին, որոնք ունեն գիտագործնական և պատմագիտական մեծ արժեք։
Բնակավայրի աշխարհագրական լանդշաֆտները և ռելիեֆը բնութագրվում են մեծ աստիճանականությամբ։
Սևքարի տարածքի հիմնական մասը տեղակայված է ծովի մակերևույթից 700-ից մինչև 1700 մետր բարձրության վրա, ընդ որում՝ ընդհանուր թեքությունը հարավ-արևմուտքից ուղղված է դեպի հյուսիս-արևելք։ Առանձին լեռնագագաթների բարձրությունը համայնքի վարչական սահմաններում հասնում է 2500 մետրի և ավելի։
Տարածքի բարձրադիր գոտիներում առավելապես տիրապետում են լեռնատափաստանային լանդշաֆտները, մինչդեռ հարավարևմտյան հատվածում գերակշռում են լեռնաանտառային գեղատեսիլ համալիրները։ Համայնքի կլիման բարեխառն է՝ բնորոշ մեղմ ձմեռներով և բարեխառն շոգ ամառներով։
Ցածրադիր վայրերում կլիմայական պայմանները գրեթե մոտենում են սուբտրոպիկականին, որտեղ միջին տարեկան ջերմաստիճանը կազմում է 12 °C, իսկ բարձրադիր վայրերում այն նվազում է մինչև 4 °C։ Բացարձակ առավելագույն ջերմաստիճանն ամռանը հասնում է 37 °C-ի, իսկ նվազագույնը ձմռանը կարող է իջնել մինչև -20 °C։ Տեղումների միջին տարեկան քանակը տատանվում է 500-800 միլիմետրի սահմաններում, իսկ կայուն ձյան ծածկույթի հաստությունը սովորաբար կազմում է 10-15 սանտիմետր։
Համայնքի բնական հարստության հիմքն են կազմում անտառային զանգվածները, որոնք սփռված են ծովի մակերևույթից 600-ից մինչև 2500 մետր բարձրության վրա։ Բուսականության կազմում գրանցված են ավելի քան 120 բուսատեսակներ։ Անտառների հիմնական տեսակները ներկայացված են հաճարենիով, կաղնիով և բոխիով։ Բացի այդ, այստեղ լայն տարածում ունեն ընկուզենիները, լորենիները, հացենիները, կեչիներն ու գիհիները, իսկ բացատներում ու արոտավայրերում գերակշռում են բազմամյա խոտաբույսերը, որոնք հիանալի բազա են անասնապահության համար։
Սևքարի ժողովրդագրական պատկերը վերջին մեկուկես դարում կրել է զգալի փոփոխություններ՝ արտացոլելով տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական զարգացումները։ Ըստ Հայաստանի Հանրապետության 2011 թվականի համապետական մարդահամարի արդյունքների՝ Սևքարի մշտական բնակչությունը կազմել է 2193 մարդ, իսկ առկա բնակչությունը՝ 1929 մարդ, թեև առանձին վիճակագրական տվյալներով ընդհանուր բնակիչների թիվը հասնում է մինչև 2269-ի։
Բնակչության թվաքանակի պատմական դինամիկան ունի հետևյալ պատկերը. 1897 թվականին գյուղն ունեցել է 2411 բնակիչ, 1926 թվականին՝ 1511, 1939 թվականին արձանագրվել է աճ՝ հասնելով 2363-ի, 1959 թվականին նվազել է մինչև 1626, 1979 թվականին կազմել է 2158, 1989 թվականին՝ 2153, իսկ 2001 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ 2222 բնակիչ։
Տեղական տնտեսության կառուցվածքը հիմնված է գյուղատնտեսական բազմաճյուղ արտադրության վրա, ինչին նպաստում են բնակլիմայական բարենպաստ պայմաններն ու հողային ռեսուրսները։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքն ու եկամտի աղբյուրը հանդիսանում է անասնապահությունը, որը հիմնված է մերձալպյան արոտավայրերի օգտագործման վրա։
Բացի այդ, Սևքարում ավանդաբար բարձր զարգացվածություն ունի ծխախոտագործությունը, խաղողագործությունը և պտղաբուծությունը, որոնց արտադրանքն ունի իրացման բարձր արժեք։
Վարելահողերում և տնամերձ հողամասերում տեղի բնակիչները մեծածավալ աշխատանքներ են տանում հացահատիկային և կերային կուլտուրաների մշակության ուղղությամբ՝ ապահովելով ինչպես ներքին պահանջարկը, այնպես էլ կայուն հիմքեր ստեղծելով համայնքի հետագա տնտեսական հզորացման համար։