Բացահայտիր Տավուշը. Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի. սահմանապահ Մովսեսի հոգևոր ամրոցը
Տավուշի մարզի սահմանամերձ Մովսես գյուղում վեր խոյացող Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին հանդիսանում է հայ ժողովրդի հոգևոր վերածննդի և անկոտրում կամքի յուրօրինակ խորհրդանիշը։
Այս տաճարը, որը պատկանում է Հայ Առաքելական Եկեղեցու Գուգարաց թեմին, տեղացիների շրջանում հաճախ անվանվում է պարզապես «Նոր եկեղեցի»՝ ի տարբերություն նույն վայրում երբեմնի գոյություն ունեցած պատմական Սուրբ Գևորգ եկեղեցու։
Պատմական անցյալի հանդեպ հարգանքն ու հոգևոր արմատներին վերադառնալու ձգտումն էական դեր խաղացին այս սրբավայրի հիմնադրման գործում, քանի որ հին Սուրբ Գևորգ եկեղեցին խորհրդային աստվածամերժության տարիներին՝ 1937 թվականին, բարբարոսաբար քանդվել էր իշխանությունների կողմից։ Այդ հին կառույցից հրաշքով պահպանվել էին միայն արևելյան պատի մի հատվածն ու հյուսիսային կողմում տեղադրված պատմական մկրտության ավազանը։
Տասնամյակներ անց՝ 2005 թվականին, մոսկվաբնակ գործարար, արմատներով մովսեսցի Վազգեն Վանեսյանի և նրա ընկերների նախաձեռնությամբ ու նյութական աջակցությամբ մեկնարկեց նոր՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հնամենի պատերի վերակառուցումն ու նոր տաճարի հիմնարկեքը։
Հատկանշական է, որ նոր աղոթատան շինարարության ընթացքում վարպետները խնամքով օգտագործել են նաև 1937 թվականին քանդված հին եկեղեցու սրբատաշ քարերը՝ դրանով իսկ կենդանի կապ հաստատելով անցյալի և ներկայի միջև։
Եկեղեցու պատմության մեջ առանձնակի ու դրամատիկ էջ է գրվել 2010 թվականի օգոստոսին, երբ ավանդական «Կարոտ» փառատոնի շրջանակներում կազմակերպվել էր տաճարը Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնին հանձնելու հանդիսավոր արարողությունը։ Այդ ժամանակ եկեղեցին արդեն գրեթե պատրաստ էր, թեև դեռևս պաշտոնապես օծված չէր։
Սահմանային լարվածության պատճառով հենց արարողության ընթացքում ադրբեջանական մարտական դիրքերից անկանոն կրակահերթեր արձակվեցին գյուղի և հավաքվածների ուղղությամբ, ինչը, սակայն, չկոտրեց հավատացյալների կամքն ու չխաթարեց սրբավայրի հանդեպ տեղացիների ակնածանքը։ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հանդիսավոր և պաշտոնական օծման արարողությունը տեղի ունեցավ 2011 թվականի օգոստոսի 7-ին՝ վերածվելով համազգային մեծ տոնախմբության։ Այդ պատմական օրը Մովսես գյուղում հավաքվել էին բազմաթիվ հյուրեր, բարձրաստիճան հոգևորականներ և մշակութային գործիչներ։
Օծման հանդիսավոր արարողությանը իրենց մասնակցությամբ առանձնակի շուք հաղորդեցին Հայաստանի պետական ակադեմիական երգչախումբը՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, անվանի դիրիժոր Հովհաննես Չեքիջյանի ղեկավարությամբ, «Բերդ» պարային համույթը, Կոմիտասի անվան լարային քառյակը և օպերային արվեստի հանրաճանաչ երգչուհի Աննա Մնացականյանը։
Տաճարի օծման օրը խորհրդանշական էր նաև նրանով, որ հենց նորաբաց եկեղեցում կատարվեց հիմնադիր-բարերար Վազգեն Վանեսյանի և նրա ընտանիքի անդամների սրբազան մկրտությունը։ Հաջորդ օրը՝ օգոստոսի 8-ին, տոնական տրամադրությունը շարունակվեց տեղաբնակների զանգվածային մկրտության և պսակադրության սրբազան արարողություններով։ Գյուղի բազմաթիվ սիրահար զույգեր հատուկ հետաձգել էին իրենց հարսանիքի օրը, որպեսզի առաջինը հենց իրենք պսակադրվեն նորակառույց հոգևոր օջախում և ստանան Աստծո օրհնությունը։
Ինչպես հպարտությամբ ու հուզմունքով նշում էր տարածաշրջանի հոգևոր հովիվ Արամ քահանա Միրզոյանը, նոր եկեղեցու կառուցմամբ գյուղում ամենահուսադրողն այն է, որ հավատացյալների և այցելուների հոսքը երբեք չի դադարում։
Դա վկայում է այն մասին, որ սահմանապահ Մովսես գյուղի բնակիչները տուն և ընտանիք են գալիս սեփական արմատներով, իսկ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին դարձել է տարածաշրջանի հոգևոր կյանքի անսասան հենարանն ու խաղաղության աղոթատեղին։