Բացահայտիր Տավուշը. Պառավաքարի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու ճարտարապետական և պատմահնագիտական բնութագիրը
Տավուշի մարզի Պառավաքար գյուղի հարավարևելյան բարձունքին՝ Հախում գետի հովտին հայող բլրալանջին վեր հառնող Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին հանդիսանում է 19-րդ դարի հայկական հոգևոր ճարտարապետության ինքնատիպ նմուշ։
Կառույցը դասվում է միանավ թաղածածկ դահլիճների տիպին, որն իր հորինվածքով արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի գավառական ճարտարապետական դպրոցի սկզբունքները՝ հարմարեցված տեղանքի բարդ ռելիեֆին։
Շինարարության մեջ օգտագործվել է տեղական կոպտատաշ բազալտ և կրաշաղախ, ինչը կառույցին հաղորդում է մոնումենտալություն և սերտ կապ բնական լանդշաֆտի հետ։
Պատերի շարվածքն իրականացված է «միջուկային» եղանակով, որտեղ երկու շերտերի միջև ընկած տարածությունը լցված է մանր քարերով ու կրաշաղախի հաստ շերտով՝ ապահովելով սեյսմակայունություն։
Եկեղեցու ներքին տարածությունը կազմակերպված է արևելք-արևմուտք առանցքով։ Արևելյան մասում գտնվում է կիսաշրջանաձև խորանը՝ բարձր բեմով, որը եզերված է փոքրիկ խորշերով (ավանդատների նախատիպերով)՝ նախատեսված սուրբ մասունքների պահպանման համար։
Թաղակապ ծածկի մնացորդները վկայում են, որ եկեղեցին ունեցել է կիսագլանաձև թաղ, որը հենվել է որմնասյուների վրա։
Լուսավորությունն իրականացվել է նեղ, դեպի դուրս լայնացող պատուհանների միջոցով, ինչը բնորոշ է պաշտպանական նշանակություն ունեցող կառույցներին։
Հուշարձանի դիրքը՝ Հախում գետի աջափնյա բարձունքում, պատահական չէ. այն ոչ միայն հոգևոր կենտրոն էր, այլև ռազմավարական դիտակետ, որտեղից վերահսկվում էր հովտով անցնող հաղորդակցության ուղին։ Այսօր կիսավեր վիճակում գտնվող այս տաճարը պահպանում է իր գիտական արժեքը՝ որպես 19-րդ դարի սահմանամերձ բնակավայրերի կենսունակության և հոգևոր դիմագծի անխոս վկա, որի յուրաքանչյուր քարն արտացոլում է տարածաշրջանի ժողովրդական շինարարական արվեստի ավանդույթները։
Հաշվի առնելով հուշարձանի նկարագրությունը, դիրքը Հախում գետի աջափնյա բարձրադիր բլրալանջին և Պառավաքար գյուղի նկատմամբ ունեցած հարավարևելյան տեղադրությունը՝ Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու (19-րդ դար) մոտավոր աշխարհագրական կոորդինատներն են. 40.990278, 45.424167:
Լուսանկարները ՝ Հուշարձանների պահպանության Տավուշի մարզային ծառայության։