Բացահայտիր Տավուշը. Իջևանի Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշահամալիրի ճարտարապետական և հոգևոր կերպարը
Իջևանի Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշահամալիրը հանդիսանում է հայկական մոնումենտալ ճարտարապետության յուրօրինակ նմուշ, որը կառուցվել է զոհվածների հիշատակը հավերժացնելու և ազգային վերածննդի գաղափարը մարմնավորելու նպատակով։
Այս կառույցի գիտական և ճարտարապետական արժեքը կայանում է դասական հայկական եկեղեցաշինության տարրերի և արդի մոդեռնիստական լուծումների համադրության մեջ։
Համալիրի գերիշխող տարրը զանգակատուն-մատուռն է, որը տեղակայված է բարձր հարթակի վրա։ Ճարտարապետական հորինվածքը հիմնված է ուղղահայաց սյունաձև ծավալների վրա, որոնք աստիճանաբար բարձրանալով՝ կենտրոնում ձևավորում են սրածայր կամար։ Այս կառուցվածքը ստեղծում է թեթևության և դեպի երկինք ձգտող սլացքի զգացողություն, ինչը քրիստոնեական աշխարհընկալմամբ խորհրդանշում է հոգու անմահությունն ու հարությունը։
Շինության ճակատային մասը երեսպատված է բաց երանգի սրբատաշ տուֆով, որը հակադրվում է շրջակա անտառային կանաչապատ լանդշաֆտի հետ՝ ընդգծելով կառույցի հանդիսավորությունը։
Հատակագծային լուծումներում պահպանված է սիմետրիան։
Մատուռի կենտրոնական խորշում զետեղված է զոհերի հիշատակին նվիրված խաչը կամ սրբապատկերը, որը հանդիսանում է համալիրի հոգևոր առանցքը։ Շինության կողմնային հատվածներում տեղադրված են հուշաքարեր և խաչքարեր, որոնք լրացնում են ընդհանուր հորինվածքը և հաղորդում լրացուցիչ պատմական համատեքստ։
Խաչքարային արվեստի կիրառումը հուշահամալիրում կապող օղակ է հանդիսանում միջնադարյան հայկական մշակույթի և ժամանակակից հուշարձանագիտության միջև։
Տարածական կազմակերպման տեսանկյունից հուշահամալիրն ունի ընդարձակ նախահրապարակ՝ սալարկված տուֆե սալիկներով, ինչը նախատեսված է զանգվածային հիշատակի միջոցառումների և արարողությունների համար։
Համալիրի դիրքը հնարավորություն է տալիս այն դիտարկել տարբեր դիտակետերից՝ դարձնելով այն քաղաքի տեսանելի և ճանաչելի խորհրդանիշներից մեկը։
Որպես պատմամշակութային օբյեկտ, այն գտնվում է պետական պահպանության ներքո և հանդիսանում է Տավուշի մարզի կարևորագույն հուշարձաններից մեկը, որտեղ ամեն տարի ապրիլի 24-ին և այլ հիշատակի օրերին տեղի են ունենում պաշտոնական արարողություններ։
Լուսանկարը` Հուշարձանների պահպանության Տավուշի մարզային ծառայության: