Բացահայտիր Տավուշը. Լեռների լռակյաց վկաները. Նավուրի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու քարե գանձերը
Տավուշի մշուշոտ լեռների գրկում գտնվող Նավուր գյուղը հերթական անգամ բացահայտում է իր պատմական շերտերը՝ հանրությանը ներկայացնելով հայկական միջնադարյան քարագործության բացառիկ նմուշներ։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հարակից տարածքում պահպանված հուշարձանախումբը, որը գտնվում է 40.8876, 45.3858 կոորդինատային տիրույթում, ոչ միայն հոգևոր կենտրոն է, այլև բացօթյա թանգարան, որտեղ յուրաքանչյուր քար ունի իր պատմությունը։
Հուշարձանների պահպանության Տավուշի մարզային ծառայության կողմից իրականացված վերջին շրջայցերը թույլ են տվել ֆիքսել այս սրբավայրի ներկայիս վիճակն ու այն խորհրդավոր գեղեցկությունը, որը հատկապես տպավորիչ է ձմեռային լանդշաֆտի ֆոնին։
Համալիրի ուշագրավ հատվածներից մեկը կամարակապ խորշն է՝ կառուցված տեղական կոպտատաշ քարերից, որը ծառայում է որպես յուրօրինակ պահպանոց հնամենի խաչքարերի համար։ Ձյան սպիտակ շերտի տակ թաքնված այս կառույցը խորհրդանշում է հավերժական կապը բնության և մարդու ստեղծագործական հանճարի միջև։ Խորշի ներսում տեղադրված քարե կոթողները, չնայած դարերի հողմահարմանը, դեռևս պահպանում են իրենց վեհությունն ու հոգևոր ուժը։
Այս պատմական շերտերը վերստին հիշեցնում են Նավուրի՝ որպես կարևոր մշակութային հանգույցի դերը տարածաշրջանում։
Առանձնահատուկ հիացմունք է պատճառում տարածքում գտնվող զարդանախշ խաչքարը, որը հայկական քանդակագործության գլուխգործոց կարող է համարվել։ Խաչքարի կենտրոնական հորինվածքը հարուստ է բարդ հյուսկեն նախշերով, որոնք անցնում են մեկը մյուսի մեջ՝ ստեղծելով անվերջության տեսողական պատրանք։
Վարպետորեն փորագրված բուսական մոտիվներն ու կենաց ծառի խորհրդանիշները վկայում են այն մասին, որ միջնադարյան Տավուշում քարագործությունը հասել էր կատարելության։ Այս խաչքարը ոչ միայն կրոնական կոթող է, այլև տեղեկատվական հարուստ աղբյուր այդ ժամանակաշրջանի գեղագիտական պատկերացումների մասին։
Տարածքում կարելի է տեսնել նաև ավելի համեստ, բայց ոչ պակաս կարևոր խաչքարային բեկորներ և պատերի մեջ ագուցված սրբատաշ քարեր։ Դրանցից շատերի վրա դեռևս նշմարվում են հնագույն արձանագրությունների հետքեր և խաչի թևերի ուրվագծեր, որոնք ժամանակի ընթացքում դարձել են քարի անբաժանելի մասը։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու շուրջ սփռված այս մասունքները ձևավորում են մի միասնական մշակութային միջավայր, որը Նավուրը դարձնում է պարտադիր այցելության վայր պատմության և արվեստի սիրահարների համար։
Այս հուշարձանների պահպանությունը մերօրյա կարևորագույն առաքելությունն է՝ գալիք սերունդներին անաղարտ փոխանցելու համար այն հարուստ ժառանգությունը, որը դարեր
շարունակ եղել է մեր ինքնության հենասյունը։
Լուսանկարները ` Հուշարձանների պահպանության Արմավիրի մարզային ծառայության: