Բացահայտիր Տավուշը. Սրանոցի կամուրջ. Կիրանցի հովտի միջնադարյան ինժեներական կառույցը

Սրանոցի կամուրջը միջնադարյան Հայաստանի քաղաքացիական ճարտարապետության արժեքավոր հուշարձան է, որը տեղակայված է Տավուշի մարզի Կիրանց գյուղից մոտ 2.5 կմ արևմուտք՝ Քարահան գետի վրա։

Այն հանդիսանում է պատմական Կունեն բնակավայրի ենթակառուցվածքների կարևորագույն տարրը, որը կապում էր բնակավայրի երկու թաղամասերը և ապահովում կապը հարակից Առաքելոց վանքի հետ։

Կամուրջը թվագրվում է 12-13-րդ դարերով, ինչը համընկնում է տարածաշրջանի տնտեսական և մշակութային վերելքի ժամանակաշրջանի հետ։

Կառույցի ինժեներական հորինվածքը հիմնված է միակամար, կիսաշրջանաձև թաղի սկզբունքի վրա, որը բնորոշ է զարգացած միջնադարի հայկական կամրջաշինությանը։

Շինանյութը հիմնականում տեղական կոպտատաշ և ճեղքված կրաքարն է, որն ամրացված է բարձրորակ կրաշաղախով։ Կամրջի կոնստրուկտիվ կայունությունն ապահովված է հիմնատակերի (խելերի) ճիշտ տեղադրմամբ. դրանք հենվում են գետափնյա բնական ժայռերի վրա, ինչը պաշտպանում է կառույցը ջրի էրոզիոն ազդեցությունից։

Շարվածքի տեխնիկան դրսևորում է յուրահատուկ մոտեցում. եթե խելերի ստորին շերտերում կիրառվել են զանգվածեղ քարեր, ապա վերին թաղի հատվածում քարերի չափերը փոքրանում են՝ թեթևացնելով կամարի սեփական քաշը և ապահովելով բեռի հավասարաչափ բաշխում։

Կամրջի երկրաչափական տվյալները փաստում են դրա ֆունկցիոնալ նշանակության մասին։

Այն ունի փոփոխական լայնություն՝ ձախ ափում 4,3 մետրից աջ ափում նվազելով մինչև 3,5 մետրի։ Այս առանձնահատկությունը հաճախ պայմանավորված էր տեղանքի ռելիեֆով և ճանապարհի թեքությամբ։ Կամարի լայն թռիչքը հնարավորություն է տվել դիմակայել գետի վարարումներին, ինչը թույլ է տվել հուշարձանին դարեր շարունակ պահպանել իր ամբողջականությունը։

Ներկայումս կամրջի աջակողմյան հատվածում դեռևս նկատելի են Կունենի ավերակները, որոնք լրացնում են հուշարձանի պատմական տեսքը՝ վկայելով միջնադարյան Հայաստանի բնակավայրերի կազմակերպվածության բարձր մակարդակի մասին։

Աշխարհագրական կոորդինատներ՝ 41°01′54″N 44°58′48″E