Բացահայտիր Տավուշը. Իջևանի «Դանիելի խաչ» մատուռը. Պատմական խորհուրդն ու հոգևոր վերածնունդը
Տավուշի մարզի Իջևան քաղաքի հյուսիսարևմտյան լանջին՝ խիտ անտառների ու քաղաքային համայնապատկերի սահմանագծին, գտնվում է «Դանիելի խաչ» մատուռ-եկեղեցին:
Այս սրբավայրը, որը հանդիսանում է ուշ միջնադարյան հայկական ճարտարապետության պարզ, բայց խոսուն նմուշ, իր մեջ ամփոփում է տարածաշրջանի հոգևոր կյանքի մի քանի շերտեր:
Կառույցը միանավ բազիլիկ տիպի է՝ ծածկված երկթեք տանիքով։ Շինարարության մեջ օգտագործվել է տեղական կոպտատաշ քարը, իսկ անկյունային հատվածներում և բացվածքների շուրջ կիրառվել են սրբատաշ քարեր, ինչն ընդգծում է մատուռի կառուցվածքային կայունությունն ու գեղագիտական տեսքը:
Արևմտյան ճակատի կամարակապ մուտքը և դրանից վեր գտնվող նեղլիկ լուսամուտը ստեղծում են լույսի և ստվերի խաղ, որը ներսում ձևավորում է աղոթքի համար նախատեսված խաղաղ մթնոլորտ:
Մատուռի պատմությունը սերտորեն կապված է տեղական ավանդույթների հետ, իսկ «Դանիելի խաչ» անվանումը, ըստ ժողովրդական պատումների, առնչվում է տեղի հեղինակավոր անհատների կամ սրբացված ուխտավորների հետ: Տարածքում պահպանված հնամենի խաչքարերը և տապանաքարերի բեկորները վկայում են, որ սա դարեր շարունակ եղել է սուրբ հող և հանգստարան:
Հատկանշական է, որ վերջին տասնամյակներում մատուռի շրջակայքը կերպարանափոխվել է. այստեղ ձևավորվել է քանդակների յուրօրինակ պուրակ: Իջևանի քանդակագործության միջազգային սիմպոզիումների շրջանակում ստեղծված աշխատանքները տեղադրվել են հենց այս բարձունքի վրա՝ ստեղծելով միջնադարյան հավատքի և արդի արվեստի անզուգական սինթեզ:
Այսօր «Դանիելի խաչը» ոչ միայն պատմական հուշարձան է, այլև ակտիվ գործող ուխտատեղի, որտեղ հաճախ կարելի է հանդիպել թե՛ տեղացիների, թե՛ զբոսաշրջիկների: Մատուռի հարակից տարածքը բարեկարգված է, առկա են նստարաններ և զբոսանքի համար նախատեսված արահետներ, որոնք այցելուին թույլ են տալիս վայելել Աղստևի հովտի հիասքանչ տեսարանները:
Սրբավայրը ծառայում է որպես հոգևոր հանգրվան և մշակութային կամուրջ, որը միավորում է Տավուշի բնության վեհությունն ու մարդու ստեղծարար ոգին: Իր տեղադիրքի շնորհիվ այն տեսանելի է քաղաքի գրեթե բոլոր կետերից՝ մնալով որպես Իջևանի պահապան խորհրդանիշներից մեկը:
Լուսանկարը` Հուշարձանների պահպանության Տավուշի մարզային ծառայության:
Աշխարհագրական կոորդինատներ՝
40.887843, 45.131102